Mennica bydgoska Autor(zy): Irena Borowczak Miejsce ekspozycji: Europejskie Centrum Pieniądza - ul. Mennica 4 na Wyspie Młyńskiej Wystawa stała

Wystawa „Mennica bydgoska” została przygotowana z okazji powstania Europejskiego Centrum Pieniądza w budynku usytuowanym w miejscu, w którym w XVII wieku znajdowała się kamienica i pręgarnia, gdzie wybijano monety. W ponad osiemdziesięcioletniej historii Muzeum monety z mennicy bydgoskiej wielokrotnie były prezentowane na ekspozycjach numizmatycznych i historycznych, m.in. na wystawie „Zabytki i pamiątki Bydgoszczy” (1951/1952) i na ekspozycjach poświęconych monecie polskiej (1961 i 1971 r. ). W latach 2002-2007 na stałej wystawie „Pamiątki bydgoskie” znalazły się także produkty mennicy bydgoskiej. Pierwszą próbą obszernej prezentacji monet bitych w bydgoskiej mennicy była wystawa przygotowana w 1994 r., z okazji 400-lecia mennicy w Bydgoszczy. Obecna wystawa będzie ekspozycją stałą o charakterze historycznym, obejmującą prawie stuletnie dzieje mennicy bydgoskiej. 
Mennica ta założona została w 1594 r. jako mennica prywatna podkomorzego krakowskiego Stanisława Cikowskiego i jako taka funkcjonowała do 1601 r., bijąc monetę koronną (m.in. szelągi, grosze, trojaki). Po kilkunastoletniej przerwie stała się oficyną królewską, która szczególnie pod zarządem pochodzącego z Holandii Jakuba Jacobsona van Emden awansowała do rangi jednej z najważniejszych mennic w kraju. Po śmierci Zygmunta III Wazy mennica stała się zakładem państwowym, pozostając nim do chwili ostatecznego zamknięcia około 1686 r. Rozkwit mennicy związany był z działalnością przedsiębiorców menniczych pochodzących z Niemiec, Włoch i Niderlandów, takich jak: Walenty Jahns, Herman Rüdiger, Ernest Knorr, Eryk Huxer, bracia Andrzej i Tomasz Tymowie, Tytus Liwiusz Boratini i in. Znaczący wkład w działalność mennicy wnieśli również mieszczanie bydgoscy: Krzysztof Guttman i Michał Hoderman.
Wybijane w Bydgoszczy monety odznaczały się znakomitym opracowaniem artystycznym, gdyż stemple do nich wykonywali m.in. artyści tej rangi, co Samuel Ammon i Jan Höhn. W ciągu swego istnienia mennica bydgoska była dwukrotnie (1627 – 1644, 1677 – 1679) jedyną czynną mennicą państwową w Rzeczypospolitej. Ponadto w pewnych okresach, pod względem wydajności znajdowała się na pierwszym miejscu w kraju. Świadczy o tym przykład wybicia w latach 1627-1636 ponad 3 milionów talarów.
W jednym z dwóch pomieszczeń piwnicznych prezentowane są monety bite za panowania królów: Zygmunta III Wazy, Władysława IV, Jana Kazimierza, Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego, wypożyczone z prestiżowych polskich kolekcji numizmatycznych w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, Narodowego Banku Polskiego, Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, Muzeum Okręgowego w Toruniu, Muzeum Okręgowego w Koninie i Muzeum Zamkowego w Malborku. 
Mennica bydgoska, obok drobnych monet takich jak szelągi i trojaki, wybijała również monety o wysokim nominale: dukaty i ich wielokrotność, a także talary i półtalary. Z Bydgoszczy pochodzi słynna złota moneta studukatowa z 1621 r., o wadze 350 g, uważana za jedną z najpiękniejszych monet europejskich. Na wystawie zostanie ona zaprezentowana dzięki wykorzystaniu nowoczesnej techniki 3D.  
Monety z mennicy bydgoskiej docierały wielu zakątków Europy. Spotykano je na terenie Węgier, Mołdawii, oraz w pozostałych terenach Bałkanów (Turcja), a także w Skandynawii i obszarze Rzeszy Niemieckiej. Monety te spotykamy w pojedynczych znaleziskach, jak i skarbach, czego przykładem będzie prezentacja m.in. skarbu z Osówca k. Mogilna. 
Układ przestrzenny Wyspy Młyńskiej z zaznaczonymi budynkami mennicy, proces wytwarzania monet ilustrowany wybranymi rycinami z dzieła Georgiusa Agricoli „De re metallica” i „Wielkiej Encyklopedii Francuskiej” Denisa Diderota i Jeana le Rond d'Alemberta, można oglądać w drugiej sali piwnicy. Znajdą się tu również m.in. narzędzia kowalskie, dające wyobrażenie o narzędziach używanych w trakcie działalności mennicy bydgoskiej oraz inne przedmioty takie jak: tygle, stemple mennicze, waga i skrzynia – skarbiec, a także zabytki kultury materialnej (fajki buty, dzbanki i kafle z pieca) znalezione w trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie dawnej mennicy, na Wyspie Młyńskiej przez Wojewódzki Urząd Ochrony zabytków w Toruniu Delegatura w Bydgoszczy w latach 1993/1994 oraz 2006-2009. Zwiedzających z pewnością zaciekawi model stylizowanej śruby menniczej, używanej do wytwarzanie monet grubych: talarów i półtalarów. 


Irena Borowczak